Υπάρχει μια κατηγορία νόμων που δεν αποτυγχάνουν επειδή καταργήθηκαν ή επειδή κρίθηκαν αντισυνταγματικοί. Αποτυγχάνουν στην πράξη επειδή η Πολιτεία δεν ολοκληρώνει ποτέ το επόμενο βήμα που η ίδια έχει προβλέψει.
Αναφερόμαστε σε μια επαναλαμβανόμενη αδυναμία της διοίκησης.
Στην περίπτωση των υποχρεωτικών ασφαλίσεων, το μοτίβο εμφανίζεται με ιδιαίτερη καθαρότητα: Ο νομοθέτης θεσπίζει μια υποχρέωση, παραπέμπει σε Προεδρικό Διάταγμα ή Υπουργική Απόφαση για να καθοριστούν οι λεπτομέρειες και στη συνέχεια η κανονιστική πράξη καθυστερεί, ενίοτε για περισσότερο από δύο δεκαετίες. Το αποτέλεσμα είναι το ελληνικό παράδοξο: Μια υποχρέωση υπάρχει στο νομοθετικό κείμενο, αλλά δεν μπορεί ουσιαστικά να ενεργοποιηθεί. Με στοιχεία που βασίζονται σε επικαιροποιημένη λίστα της ΕΑΑΕ του 2026, καταγράφουμε τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης μας.
- Τα ιδιωτικά έργα από το 2003
Το άρθρο 6 του Ν. 3212/2003 είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα. Ο νόμος προέβλεψε ότι οι μελετητές και οι κατασκευαστές ιδιωτικών έργων οφείλουν να ασφαλίζονται για την επίβλεψη και να ασφαλίζουν τη μελέτη και το ιδιωτικό έργο αντίστοιχα. Όμως ο ίδιος ο νόμος προέβλεπε ότι για να ενεργοποιηθεί το σύστημα θα έπρεπε να εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα που θα καθορίσει:
– ποιες μελέτες θα ασφαλίζονται υποχρεωτικά.
– ποια έργα υπάγονται.
– το είδος, τον προϋπολογισμό και τη διάρκεια του έργου.
Το προβλεπόμενο ΠΔ δεν έχει εκδοθεί και η συγκεκριμένη υποχρεωτική ασφάλιση δεν έχει ενεργοποιηθεί. Ως αρμόδιος φορέας παρακολούθησης αναφέρεται σήμερα το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών.
Με άλλα λόγια, είκοσι και πλέον χρόνια μετά τη νομοθέτηση, η ασφαλιστική υποχρέωση εξακολουθεί να βρίσκεται στο στάδιο της νομοθετικής πρόβλεψης.
Και αυτό δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια. Σε έναν κλάδο όπου ένα σφάλμα μελέτης, επίβλεψης ή κατασκευής μπορεί να προκαλέσει σημαντική οικονομική ζημία ή ακόμη και να συνδεθεί με ζητήματα ασφάλειας, η απουσία ενός λειτουργικού πλαισίου ασφάλισης αφήνει το βάρος της ζημίας στους εμπλεκομένους και, τελικά, στην κοινωνία.
- Το ευρύτερο πλαίσιο του 2010
Επτά χρόνια αργότερα, ο Ν. 3844/2010 εισάγει ένα ευρύτερο πλαίσιο για την ασφάλιση της
επαγγελματικής ευθύνης. Το άρθρο 24 προβλέπει ότι πάροχοι υπηρεσιών, των οποίων η δραστηριότητα ενέχει άμεσο και συγκεκριμένο κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια του αποδέκτη ή τρίτου, ή για τη χρηματοοικονομική ασφάλεια του αποδέκτη, πρέπει να συνάπτουν ανάλογη ασφάλιση επαγγελματικής ευθύνης.
Η διάταξη εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο της Οδηγίας 2006/123/ΕΚ για τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά. Δεν αποτελεί μια απομονωμένη ελληνική επιλογή, αλλά τμήμα ενός ευρύτερου συστήματος προστασίας των αποδεκτών υπηρεσιών.
Το πρόβλημα βρίσκεται στο πώς αυτή η γενική αρχή μετατρέπεται σε συγκεκριμένη, ελέγξιμη υποχρέωση για συγκεκριμένα επαγγέλματα και δραστηριότητες. Εδώ εμφανίζεται και ένα δεύτερο επίπεδο του ίδιου προβλήματος: Η θέσπιση της διάταξης δεν αρκεί, όταν δεν ακολουθείται από σαφείς κανόνες εφαρμογής, ελέγχου και κυρώσεων.
- Υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, ψυκτικοί κ.λπ.
Εδώ αναφερόμαστε σε επαγγελματίες που υποχρεούνται σε ασφάλιση , βάσει Π Δ που έχουν εκδοθεί και αναμένεται η έκδοση Υπουργικής Απόφασης για την ενεργοποίησή τους.
Αξίζει να αναφέρουμε ενδεικτικά:
– Υδραυλικοί εγκαταστάσεων Π Δ 112/2012.
– Τεχνίτες καυστήρων Π Δ 114/2012.
– Χειριστές μηχανημάτων Π Δ 113/2012.
– Ηλεκτρολόγοι εγκαταστάσεων Π Δ 108/2013
– Ψυκτικοί Π Δ 1/2013.
Η Πολιτεία δηλαδή νομοθέτησε την υποχρέωση και δεν ολοκλήρωσε τη διαδικασία που η ίδια είχε προβλέψει.
- Από την περιβαλλοντική προστασία στην οικονομική εγγύηση
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περιβαλλοντική περίπτωση. Το Π.Δ. 148/2009, που ενσωμάτωσε το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την περιβαλλοντική ευθύνη, συνδέθηκε με την ιδέα ότι ο φορέας μιας επικίνδυνης δραστηριότητας πρέπει να διαθέτει τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης περιβαλλοντικής ζημίας.
Ο Ν. 4014/2011 προέβλεψε ειδικότερα ότι, με Υπουργική Απόφαση, θα καθορίζονταν το είδος και το ύψος της χρηματοοικονομικής ασφάλειας για τη σταδιακή υπαγωγή των δραστηριοτήτων του Παραρτήματος III του Π.Δ. 148/2009. Η ίδια διάταξη έθετε μάλιστα ως χρονικό ορίζοντα το τέλος του 2012!
Η πρόβλεψη είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή αφορά όχι απλώς ιδιωτικές οικονομικές διαφορές, αλλά την αντιμετώπιση περιβαλλοντικής ζημίας, δηλαδή ζημίας που μπορεί να αφορά το έδαφος, το νερό και τη βιοποικιλότητα.
Εδώ η καθυστέρηση αποκτά διαφορετική θεσμική βαρύτητα. Η χρηματοοικονομική ασφάλεια δεν αποτελεί απλώς ένα προϊόν της ασφαλιστικής αγοράς. Αποτελεί εργαλείο για να διασφαλίζεται ότι, όταν προκύψει περιβαλλοντική ζημία, υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι για την αποκατάστασή της.
Το κοινό μοτίβο
Οι παραπάνω περιπτώσεις δεν είναι ταυτόσημες. Δεν αφορούν το ίδιο υπουργείο, τον ίδιο κλάδο ή το ίδιο είδος κινδύνου. Έχουν όμως ένα κοινό διοικητικό μοτίβο: Νόμος – εξουσιοδότηση – αναγκαία κανονιστική πράξη – καθυστέρηση – αδυναμία πλήρους ενεργοποίησης.
Το πρόβλημα που παρουσιάζεται δεν αφορά ένα Υπουργείο, το ζήτημα δηλαδή δεν είναι μόνο αν ένας υπουργός υπέγραψε ή δεν υπέγραψε μια απόφαση. Το πρόβλημα είναι ότι το ίδιο το νομοθετικό σύστημα δημιουργεί μια υποχρέωση, αλλά η Διοίκηση δεν ολοκληρώνει τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την εφαρμογή της. Και το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν η εκκρεμότητα διαρκεί όχι μήνες αλλά χρόνια.
- Η νεότερη γενιά ρυθμίσεων
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε νομοθεσίες της δεκαετίας του 2000. Το νέο θεσμικό πλαίσιο για την ψυχική υγεία, με τον Ν. 5129/2024, δείχνει ότι η ελληνική διοίκηση εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα σε ένα περιβάλλον διαδοχικών νομοθετικών παρεμβάσεων, μεταβατικών διατάξεων και παρατάσεων.
Ο νόμος δημιούργησε το Εθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και επέφερε εκτεταμένες αλλαγές στην οργάνωση και λειτουργία των μονάδων ψυχικής υγείας. Ο νόμος προβλέπει υποχρέωση ασφάλισης αστικής ευθύνης στα ΝΠΙΔ, που λειτουργούν μονάδες ψυχικής υγείας. Τον Ιανουάριο του 2026 η ΕΑΑΕ κατέγραψε ότι η Υπουργική Απόφαση δεν έχει εκδοθεί. Οι αρχικές ημερομηνίες εφαρμογής μεταβλήθηκαν στη συνέχεια με νεότερες νομοθετικές παρεμβάσεις.
- Κλιματική αλλαγή και φυσικές καταστροφές
Ο Ν. 5116/24, όπως συμπληρώνεται από τον πρόσφατα ψηφισμένο Ν 5329/26, μάς επιτρέπει και μας επιβάλλει να επανέλθουμε μετά τη μελέτη
του. Από το 2024 έχουμε σημειώσει τα κενά, τις ασάφειες και τις αναγκαίες διευκρινίσεις, που θα έπρεπε να τεθούν και να μελετηθούν στο συσταθέν Παρατηρητήριο Ιδιωτικής Ασφάλισης, το οποίο μέχρι σήμερα δεν λειτούργησε.
Από την «καθυστέρηση» στην πιθανή θεσμική αδράνεια
Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί δεν μας επιτρέπουν έναν οριζόντιο χαρακτηρισμό όλων αυτών των περιπτώσεων ως «αμέλεια της Πολιτείας». Γιατί θα έπρεπε να γνωρίζουμε, για κάθε περίπτωση, ποιο όργανο είχε την αρμοδιότητα, ποια ήταν η συγκεκριμένη προθεσμία, αν υπήρχαν αντικειμενικά εμπόδια και αν υπήρξαν επίσημες αιτιολογήσεις για τη μη ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Όμως τα διαθέσιμα στοιχεία μάς επιτρέπουν ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: Πόσες φορές ψηφίστηκε ένας νόμος, που προέβλεπε προστασία μέσω υποχρεωτικής ασφάλισης και πόσες από αυτές τις προβλέψεις απέκτησαν τελικά πραγματικό μηχανισμό εφαρμογής; Γιατί όταν μια νομοθετική πρόβλεψη παραμένει επί χρόνια ανενεργή, η απόσταση ανάμεσα στο «ο νόμος προβλέπει» και στο «η Πολιτεία προστατεύει» γίνεται τεράστια.
Και αυτή η απόσταση έχει κόστος για όλους. Για τον επαγγελματία, που δεν γνωρίζει ποιο είναι το πραγματικό καθεστώς ευθύνης του. Για τον πολίτη, που μένει εκτεθειμένος σε έναν κίνδυνο. Για την ασφαλιστική αγορά, που δεν μπορεί να λειτουργήσει πάνω σε σαφείς κανόνες. Και, στην περίπτωση του περιβάλλοντος, για το ίδιο το δημόσιο συμφέρον.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον μόνο γιατί ψηφίζονται νόμοι που χρειάζονται εφαρμοστικές πράξεις. Είναι πόσο καιρό επιτρέπεται ένας νόμος να παραμένει ημιτελής, πριν η καθυστέρηση πάψει να είναι διοικητική εκκρεμότητα και μετατραπεί σε θεσμικό πρόβλημα.
Από την εκκρεμότητα στην πρόταση
Η μη ολοκλήρωση των νομοθετικών πρωτοβουλιών για τις υποχρεωτικές ασφαλίσεις δεν αποτελεί το τέλος της προσπάθειας. Αντίθετα, σηματοδοτεί την έναρξη αναζήτησης εφαρμόσιμων λύσεων, γιατί δεν αρκεί να καταγράφουμε όσα δεν προχώρησαν. Οφείλουμε να συμβάλουμε, με θεσμικό διάλογο και συγκεκριμένες προστάσεις, ώστε οι αναγκαίες ασφαλιστικές ρυθμίσεις να αποκτήσουν προοπτική υλοποίησης.
Δήμητρα Λύχρου
Πρώην πρόεδρος ΕΕΑΕ και ειδική σύμβουλος ΕΑΔΕ
Το παρόν κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση από το τεύχος 63 του περιοδικού «Διασφαλίζω» της Ένωσης Επαγγελματιών Ασφαλιστών Ελλάδος.
Το άρθρο Υποχρεωτικές ασφαλίσεις: Ένα στοίχημα που δεν κερδήθηκε εμφανίστηκε πρώτα στο Private Insurance.
Αναδημοσιεύεται με την άδεια του privateinsurance.gr
